Wydzierajmy nisze wolności
Relacja: Łucja Piekarska-Duraj

Janusz Byszewski o edukacji, czyli jak pozyskać publiczność spoza sześcianu?
Relacja: Piotr Idziak

Janusz Byszewski, w swoim wystąpieniu na konferencji „Muzeum wobec wyzwań współczesności”, podjął między innymi temat sposobów przyciągania i zapraszania nowych odbiorców. Punktem wyjścia dla jego refleksji był transparent z napisem „My tu są” powiewający nad tłumem zebranym pod sceną na Przystanku Woodstock. Byszewski postawił pytania: jak owo „My” może zaistnieć w muzeum? Jak je możemy (jako muzealnicy) zauważyć? Co zaproponować? Czyli: jak docierać do środowisk spoza „muzealnego sześcianu”? Zwrócił uwagę na różne potrzeby, na które może odpowiadać muzeum, pełniąc równocześnie swoją misję, np. u młodzieży niezwykle ważna jest potrzeba bycia z grupą rówieśniczą, jak muzeum może ją wykorzystać do swoich celów? Zdaniem Byszewskiego warunkiem powodzenia polityki promocyjnej muzeum jest pozostawianie „wolnej przestrzeni”– „żeby do nas przyszli, musimy im ustąpić miejsca – dawać przestrzeń, kreatywność wymaga przestrzeni”, mówił. Postulował, by: „uczynić muzeum przestrzenią autorską zarówno dla twórców wystaw jak i odbiorców”.
Przykładem realizacji takiego podejścia może być zasada funkcjonowania działów outreach. Funkcjonują one w muzeach, ale działają poza „sześcianem”. Wychodzą do ludzi, zamiast przyciągać ich do muzeum (z nadzieją, że w konsekwencji, sami tu trafią). Przychodzenie do muzeum to w tym ujęciu proces, a nie prosty efekt promocji wystawy. Podejście to widać również we współczesnych nazwach działów edukacji: „community programs”, „education and community”, „education and outreach”, „education and intepretation”. To nazewnictwo zdaje się też oddawać nowe funkcje edukacji muzealnej. Praca działów edukacji w tym nowym kontekście polega na „projektowaniu sytuacji twórczych”. Ich pracownicy nie są już więc edukatorami, ale raczej „animatorami muzealnymi”. Realizowane w tym nurcie wystawy powstają jako efekt współpracy kuratorów z animatorami, działaczami społecznymi i publicznością. Przykładem może tutaj być ruch „Community art”, czyli realizowanie projektów artystycznych przy udziale społeczności lokalnych.

Janusz Byszewski – animator kultury, kurator (od 1989) Laboratorium Edukacji Twórczej Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie. Autor kilkudziesięciu projektów w Polsce i za granicą. Od 1996 roku razem z Marią Parczewską prowadzi w Instytucie Kultury Polskiej, specjalizacja animacja kultury, warsztaty „Projektowanie sytuacji twórczych”.
Autor m.in. „Tutaj jestem” (1994), „Inne muzeum” (1996); współautor z M. Parczewską „Projektowanie sytuacji twórczych” (2005), „Dom, moje centrum świata” (2005), „Sztuka współczesna – instrukcja obsługi” (2007).