Hasłem przewodnim drugiej debaty z cyklu organizowanego przez NIMOZ, która odbyła się w Łodzi, było „muzeum w środowisku lokalnym”, a zatem – jak dopowiadają organizatorzy – muzeum jako element rozwoju lokalnego; jego funkcjonowanie w polityce regionalnej oraz lokalnej polityce rozwoju prowadzonej przez władze samorządowe. Punktem wyjścia dla debaty był tekst Elżbiety Hibner, który przeczytać można na stronie NIMOZ, zatytułowany „Muzea jako podmioty rozwoju społecznego i gospodarczego. Promocja nowych metod zarządzania. Adaptacja systemu prawa.” Zadaniem panelistów (pośród których była sama autorka tekstu – Elżbieta Hibner oraz Jarosław Suchan – dyrektor Muzeum Sztuki w Łodzi, Mieczysław Kuźmicki – współtwórca Muzeum Kinematografii w Łodzi, a także – w trzeciej części – Piotr Górajec, kierownik projektu Akademia Zarządzania Muzeum) była próba zidentyfikowania najważniejszych problemów i wyzwań stojących przed muzeum w odniesieniu do jego funkcjonowania w środowisku lokalnym. Ciężar, zgodnie z założeniem debaty, położony został na problem relacji muzeum z organizatorem.
Paneliści jednogłośnie uznali niedofinansowanie, często wynikające ze złych relacji – czy też braku relacji – pomiędzy muzeum i organizatorem, za główne źródło problemów polskich muzeów. Nieco odmiennie jednak zapatrywali się na kwestię możliwych rozwiązań tego problemu. Elżbieta Hibner zdecydowanie opowiada się za podjęciem przez muzea – obok działalności statutowej – także działalności gospodarczej. Uprzedzając od razu potencjalne obawy, że takie stanowisko zakłada komercjalizację i instrumentalizacje zbiorów muzealnych, zaproponowała ona wyraźne określenie linii demarkacyjnej, która oddzielałaby oba typy działalności. Proponowana przez nią działalność gospodarcza, np. działalność wydawnicza, gastronomia, pamiątkarstwo, miała by w zamyśle stanowić ważne źródło finansowania muzeum. Ponadto, koncepcja Hibner zakłada pobudzanie w pracownikach muzeów „ducha przedsiębiorczości” oraz odpowiednią edukację tych pracowników przez upowszechnianie dobrych praktyk, a także organizację jednostek działalności gospodarczej oraz promocję i marketing produktów gospodarczej działalności muzeów. Koncepcja ta wymagałaby także zmian w prawie oraz wprowadzenia zapisów mogących ułatwić muzeum prowadzenie takiej działalności. Wreszcie, Hibner postuluje zbliżenie się muzeów do sektora biznesowego, by tym łatwiej mogły one wejść w kontakt z potencjalnymi sponsorami.
Jarosław Suchan, w odpowiedzi na te postulaty, poruszył problem utrudnień prawnych, jakie napotykają muzea starając się o prywatny sponsoring. Punktem wyjścia jego wypowiedzi było jednak odwołanie do misji muzeum, które miało na celu podkreślenie, że celem istnienia tych placówek nie jest (i nie powinna być?) działalność zarobkowa. Problem, zdaniem Suchana, leży gdzie indziej: środków na kulturę nie jest za mało, ale są źle dystrybuowane i często marnują się z powodu źle sformułowanych przepisów. Jako dowód na poparcie pierwszej części tej tezy, Suchan wskazał na wielkie festiwale i eventy – np. koncert na otwarcie polskiej prezydencji w UE – które otrzymują ogromne dofinansowania. Zaproponowanym przez niego sposobem na rozwiązanie drugiego problemu (sztywne i źle sformułowane przepisy) jest deregulacja prawa. To zaś – co sam przyznał – nie będzie możliwe bez wzajemnego zaufania organizatorów i dyrektorów placówek muzealnych. Temat zaufania we wzajamenych stosunkach uznał za kluczowy także obecny wśród publiczności Paweł Jaskanis (p.o. przewodniczącego PKN ICOM).
Mieczysław Kuźmicki, podobnie, nadzieję na rozwiązanie problemu widzi raczej w zmianach w istniejącym prawie, niż perspektywach potencjalnej działalności gospodarczej. Tak jak Jarosław Suchan, za niepokojące uważa szczodre finansowanie ze środków publicznych “eventów” (przynależących, jak to określili paneliści, do “kultury jarmarku”) przy jednoczesnym niedofinansowaniu muzeów. Jako jedną z poważnych trudności wskazał także wymagany przy staraniu się o granty wkład własny, który zazwyczaj przekracza możliwości muzeum. Proponowanym przez niego rozwiązaniem jest utworzenie w budżecie miejskim rezerw celowych, które w takich sytuacjach mogłyby zostać wykorzystane przez muzea i instytucje kultury, co – jak stwierdziła Elżbieta Hibner – ze względów prawnych jest aktualnie niemożliwe.
Po dwóch pierwszych częściach, zdominowanych w przeważającej mierze przez dyskusję o finansach, w części trzeciej, poświęconej edukacji, Piotr Górajec przedstawił ideę i program Akademii Zarządzania Muzeum. Szczegółowe informacje na jej temat znaleźć można tutaj.
Z całą pewnością podczas łódzkiej debaty wspomniano wiele ważnych problemów, z jakimi borykają się polskie muzea. Wiele powiedziano także o konkretnych problemach samej Łodzi i funkcjonujących w niej placówek. Istotnym gościem spotkania był pondto obecny na sali przestawiciel Związku Powiatów Polskich, który gorąco zapewniał o gotowości do współpracy, starając się jednocześnie reprezentować punkt widzenia “drugiej strony sporu”. Debata pozostawia jednak pewne wątpliwości i niedosyt. Wąpliwości wywołuje zbyt łatwe wyostrzanie opozycji pomiędzy tym, co określone zostało “kulturą jarmarku” a działalnością muzeów. Z całą pewnością, pobrzmiewa w tej opozycji echo obawy przed komercjalizacją muzeów, jednak jednogłośne zaliczenie festiwali i imprez o dużej skali do “kultury jarmarku” wydaje się dużym uproszczeniem. A niedosyt? To, czego zabrakło, to rozmowa o samej społeczności lokalnej – która stanowi przecież część “środowiska lokalnego” – i potencjalnych zwiedzających. Jest to temat nie mniej istotny dla debaty o muzeach i należy liczyć na to, że któraś z kolejnych odsłon debaty zostanie poświęcona zagadnieniom związanym z publicznością muzealną.

Całej debaty będzie można niebawem wysłuchać na kanale YouTube NIMOZ.

Czy to się udało? Liczne testy przeprowadzone przed publikacją spacerów dawały taką nadzieję. Wśród opinii wyrażanych przez różne grupy odbiorców powtarzało się zdanie, że samodzielne odkrywanie śladów getta wśród murów dzisiejszego miasta, pozwala spojrzeć na nie na nowo, że „więcej się wtedy widzi” i można mocniej zaangażować się w losy bohatera prezentowanej w spacerze historii. Podsumowanie etapu pracy, na którym tworzyliśmy i testowaliśmy koncepcję spacerów można przeczytać tutaj.

Spacery są obecnie dostępne w Muzeum Fabryki „Emalia” Oscara Schindlera. Wersję PDF można też pobrać na stronie muzeum .

Fot: MIK

Szczególnie interesujący jest dla nas fakt, że kilka z prezentowanych w nim artykułów poświęconych jest muzeom. Magda Link – Lenczowska (współpracująca również z Muzeoblogiem) w artykule Śmierć w nowych dekoracjach daje krytyczny wgląd w wystawę Kraków – czas okupacji 1939 – 1945 w Fabryce Schindlera. Autorka analizuje ekspozycję, odnosząc ją do sposobów opowiadania o historii II Wojny Światowej użytych w Muzeum Powstania Warszawskiego. To porównawcze spojrzenie jest również głosem w dyskusji nad konstruowaniem współczesnego muzealnego przekazu zarówno na poziomie środków wystawienniczych jak i narracji. Drugi artykuł poświęcony tematyce muzealnej to Multimedialna Akropolis autorstwa Łukasza Galuska. Tekst poświęcony jest otwartej w czerwcu 2010 roku w Muzeum Miejskim w Lublanie wystawie mającej za cel prezentację dziejów Słowenii. Oprócz tego w w HERITO można poczytać również o wystawach: Modernizacje 1918 – 1939 w Muzeum Sztuki w Łodzi i Dom miłośnika sztuki w MCK.
Zachęcamy do lektury!

Książkę Participatory Museum można za darmo poczytać on-line, na stronie Participatory Museum, lub kupić. Chcąc dokonać zakupu mamy też wybór między wersją papierową i elektroniczną. Warty podkreślenia jest również fakt, że książka ukazała się na bardzo liberalnej licencji Creative Commons Attribution-Noncommercial.

W przypadku liniowej narracji (np. chronologicznej) zwiedzający prowadzony jest przez wystawę w zaplanowanym porządku, który narzuca kolejność zwiedzania poprzez kierowanie uwagą zwiedzającego, system oznakowania, układ ciągów komunikacyjnych itp.

W przypadku narracji sieciowej, która jest charakterystyczna dla interaktywnych centrów, czy muzeów techniki, narratorem jest sam zwiedzający, który wybiera, co i w jakiej kolejności chce zobaczyć, czego się nauczyć i doświadczyć. W tym wypadku sens (narracja) wystawy jest tworzony przez zwiedzającego, bierze się z jego ciekawości, potrzeb, osobistych doświadczeń i refleksji. Narracja sieciowa może być budowana na zasadzie hipertekstu, gdy różne części, wątki ekspozycji wiążą się tematycznie i odsyłają do siebie.

Trzeci przypadek, czyli tzw. narracyjne naprowadzanie (narative guidance), zaproponował dr Tinsley A. Galyean w 1995 roku. „Narracyjne naprowadzanie” jest inspirowane metodami tworzenia scenariuszy filmowych, a jego realizacje zobaczyć można w przestrzeniach wirtualnych, symulatorach, grach itp. To podejście polegające na aranżowaniu interakcji układających się w narrację wykorzystywane było również w muzeach.

Poniżej zamieszczone zostały założenia i przykłady tego podejścia z użyciem multimediów. Wydaje się, że myślenie w kategoriach narracyjnego naprowadzania może być użyteczne nie tylko w tworzeniu wirtualnych przestrzeni, ale również scenariuszy dla materialnych, realnych wystaw. Atutem narracyjnego naprowadzania jest to że koncentruje się ono na perspektywie, wrażeniach i możliwościach poznawczych odbiorców prezentowanych treści.

GŁÓWNE ZAŁOŻENIA
Dwa poziomy narracji
W koncepcji narracyjnego prowadzenia kluczowe jest rozróżnienie fabuły od sposobu w jaki jest ona prezentowana odbiorcy. Narracja ma dwa poziomy:
• Poziom scenariusza, prezentujący perspektywę nadawcy (autora) i cele jakie chce osiągnąć (np. wiedzę i treści jakie chce przekazać odbiorcom)
• Poziom przedstawienia, prezentacji fabuły, w którym kluczowa jest perspektywa odbiorcy, jego wrażenia, doświadczenia i możliwości poznawcze.
W narracyjnym naprowadzaniu przestrzeń przedstawiająca jest zaprojektowana w taki sposób , by dawać odbiorcy możliwość wyboru a jednocześnie osiągnąć cel autora wystawy.

Poza rozróżnieniem na dwa poziomy narracji (tj. scenariusza i jego przedstawienia) istnieją jeszcze trzy założenia narracyjnego naprowadzania:
Struktura czasowa narracji
Interaktywna narracja powinna się cechować ciągłością i powiązaniami między kolejnymi zdarzeniami, jak w opowieści dobrego gawędziarza, który panuje nad światem przedstawionym oraz tempem i długością prezentowanej opowieści, wywołując za pomocą m. in. parametrów czasu i przestrzeni wrażenie na odbiorcy.
W narracyjnym naprowadzaniu to narracja „prowadzi” za sobą interakcje, dzięki czemu realizowane są cele uwzględnione w scenariuszu.

Ciągłość interakcji
Prowadzona z użyciem interakcji opowieść powinna przebiegać w sposób płynny i uwzględniający czasowo-przestrzenne, wymienione wyżej parametry narracji.

Zmiany perspektywy
W narracyjnym naprowadzaniu warto wprowadzać zmiany perspektywy z której prowadzona jest opowieść, podobnie jak w realizacjach filmowych, gdzie wprowadza się zróżnicowane ujęcia, zbliżenia na detale lub ujęcia całościowe, dokonuje się przejść i manipulacji czasem i przestrzenią narracyjną, która stanowi łącznik między scenariuszem , a jego przedstawieniem.

REALIZACJE
Narracyjne naprowadzanie wykorzystane zostało w Muzeum Techniki i Przemysłu w Chicago (Chicago Museum of Science and Industry) na wystawie „Imaging: Tools of Science„.
Głównym celem tej wystawy było pokazanie techniki „wirtualnej rzeczywistości” i możliwości jej zastosowania. Autorzy wystawy zdecydowali, ze każde doświadczenie powinno trwało 2 do 3 minut, dzięki czemu możliwe było oszacowani czasu zwiedzania. Każda aktywność budowana będzie zgodnie z arystotelejskim porządkiem i posiadać będzie wyraźny początek, środek i koniec.

Innym przykładem realizacji nawiązującej do narracyjnego naprowadzania jest projekt edukacyjno-rozrywkowy „The Virtual Fishtank” zrealizowany był w Muzeum Nauki w Bostonie (the Museum of Science, Boston), który polegał na tworzeniu własnej ryby na stronie internetowej projektu, służącej później do realizowania interaktywnych eksperymentów i symulacji w wirtualnym stawie podczas wizyty w Muzeum.

Maria Poprzęcka pokazuje na kilku przykładach jak muzeum – będąc właśnie opresyjne w kontroli widza – zaprasza do gry w doznawanie zmysłowe sztuki. Artyści dokonują więc dekonstrukcji procesu odbioru sztuki, a widzowie dotykają, wtedy kiedy nie wolno, biegają przez sale ekspozycyjne, gdzie należy spacerować, wykorzystują ekspozycje do schadzek miłosnych.

Ten przystojniak, który wysiada z samochodu w dobrze rozpoznawalnej lokalizacji (żeby nikt nie miał wątpliwości) to jedyny człowiek, który zdoła uratować staroświeckie eksponaty właśnie zapakowane do skrzyń magazynowych. Mimo, że zajmuje się aktualnie prowadzeniem intratnego biznesu, tak naprawdę z powołania jest nocnym stróżem w muzeum (jego motywacje można znaleźć w pierwszej części filmu). Film udowadnia, że jest to godny szacunku zawód, którego wykonywanie pozwala przy okazji zaimponować dorastającemu synowi.

Film sugeruje także mocno że, jeżeli gdzieś na świecie jest miejsce, w którym wszystko jest możliwe, to jest to muzeum w Ameryce. I w pewnym sensie oswaja muzeum zgodnie z zasadą Mamonia: spotykamy tu wyłącznie te eksponaty, które potrafimy rozpoznać. Kogo tam nie ma? Prezentują się: Iwan Groźny, Napoleon, Al Capone, ośmiornice, małpy, dinozaury… Są też prezydenci Stanów Zjednoczonych, mądra i piękna Indianka o trudnym imieniu, Lord Vader i muppet, a wśród dzieł sztuki rozpoznamy „Myśliciela”, czy baletnicę Degasa. I wiele innych- wszyscy oni biorą udział w totalnej bitwie, w efekcie której ciemne siły imperializmu światowego lądują po drugiej stronie portalu, eksponaty zostają ocalone i przywrócone zwiedzającym, a biznesmen dowiaduje się, jaki jest sens życia i na powrót zostaje nocnym stróżem.

Co ten film mówi o muzeach w ogóle? Można odnieść wrażenie, że to, czego ludzi pragną najbardziej w muzeach to chaos, życie, zabawa i nocne otwarcia. Odstrasza zakaz dotykania eksponatów i ich statyczna natura. Krótko mówiąc eksponaty- tak, ale ożywione. No i przede wszystkim: muzea nie istnieją bez animacji! Doskonale świadczy o tym Robin Williams, jako prezydent Roosevelt, który konno oprowadza po zakamarkach muzeum oczekujących coraz to nowych emocji zwiedzających.

Sam film jest pełen niekonsekwencji i płytkich żartów, ale rzeczywiście może być chyba pomostem między dziećmi wychowanymi na playstation, a muzealnikami wychowanymi na szklanych gablotach.

ps. nie napisałam, że chodzi o największe i jedno z najważniejszych muzeów na świecie, czyli Smithsonian. dla porządku uzupełniam więc tym samym.

W wyniku badań społeczne oddziaływania muzeów, archiwów i bibliotek zostało stwierdzone w 6 obszarach:
- rozwój osobisty
- spójność społeczna
- wzmocnienie społeczności lokalnych
- lokalna kultura i tożsamość
- kreatywność
- zdrowie i dobrobyt
Potwierdzone również zostało ekonomiczne oddziaływanie. Autorzy raportu potwierdzili oddziaływanie sektora kultury na:
- poziom zatrudnienia (wpływ pośredni lub bezpośredni)
- przyciągnięcie zwiedzających, dzięki atrakcjom turystycznym

Badacze uznali, że ekonomiczne oddziaływanie sektora kultury nie jest w pełni rozpoznane, ze względu na niedostatek narzędzi metodologicznych i niepełne dane. Podkreślali jednak konieczność prowadzenia dalszych badań nad społeczno-ekonomicznym oddziaływaniem sektora kultury i uwidocznieniem zależności przyczynowo-skutkowej między sektorem kultury a gospodarką. Postulowane dalsze badania społecznego
i gospodarczego wpływu autorzy raportu uznali za priorytetowe.

A potem pomyślcie, że to wszystko to muzeum.

Cała wyspa! Razem z granitowymi skałami na wybrzeżu, mewami, ścieżkami na wrzosowiskach i morskim niebem.

Razem ze sklepem spożywczym, lokalnym browarem, sauną na wieży i latarnią morską, która jest też przy okazji dzwonnicą kościelną.

Razem z ośrodkiem resocjalizacyjnym dla więźniów i akademią dla marynarzy.

Suomenlinna to najważniejszy zabytkowy obiekt Finlandii. Jest symbolem stosunkowo młodego państwa, którego powstanie i trwanie uzależnione było od sąsiadujących z nim potęg militarnych: Rosji i Szwecji. W kraju, gdzie wszystko występuje co namniej w dwóch językach: po fińsku i szwedzku nawet ten narodowy skarb jest jednocześnie twierdzą Finlandii i twierdzą Szwecji .

Suomenlinna jest także miejscem zamieszkania dla rodzin, które wybrały ją za swój dom i udało się im przejść procedurę prowadzącą do wynajmu komunalnego mieszkania za niewielki czynsz. Mądrą decyzją zarządców wyspy nie stała się ona enklawą artystów i elit finansowych- a było duże, ugruntowane ekonomicznie prawdopodobieństwo, że to się może stać. Dzisiaj ludzie, normalsi, mieszkają w dawnych koszarach, zaadoptowanych na budynki mieszkalne.

A turyści, spragnieni autentycznych wrażeń i kontaktu z prawdziwymi tubylcami, przybywają na wyspę promem i przy pomocy luf swoich aparatów fotograficznych wyszukują sceny życia codziennego. W końcu motywem większości wycieczek jest pragnienie doświadczenia odmienności- ale takiej nieudawanej, wziętej z życia. Turyści na Suomenlinę przybywają w sezonie letnim w towarzystwie plażowiczów z Helsinek- wyspa jest jednym z ulubionych miejsc na letni wypad. Trudno utrzymać równowagę miedzy normalnym życiem, a normalnym ruchem turystycznym.

Inna ciekawa kwestia dotyczy współczesnego wykorzystania umocnień wojskowych i infrastruktury koszarowej, czy rozlokowanych na wyspie dział. Suomenlinna składa się w dużej mierze z murów i bastionów, jest porównywana do najsłynniejszych europejskich twierdz. Jak w sytuacji pokoju rozbroić twór całkowicie składający się z obwarowań? Na szczęście, w porównaniu na przykład z Luksemburgiem, Suomenlinna nie pełni zasadniczej roli reprezentacyjnej i komunikacyjnej- można tu sobie pozwolić na zachowanie pewnych nie funkcjonalnych dzisiaj fantazji planistycznych.

Bo tak naprawdę fenomen Suomenlinny polega na tym, że jest jednym organizmem, gotowym na oblężenie, a więc niezależnym (przynajmniej potencjalnie). Ma swoje zbiorniki wody, młyny z piekarniami, magazyny żywności. Przy tym wszystkim ciąży na niej brzemię trudnej historii: to tutaj było przez kilka lat ciężkie więzienie, tutaj odbywały się liczne egzekucje. Wyspa żyje dzisiaj rytmem kursowania promu do Helsinek, ale nie warto przyjeżdżać tu na kilka godzin. Nie tylko ascetyczne piękno drewnianych szalowanych domów jest tutaj urzekające. Pejzaż wyspy- dobrze uchwytny poza sezonem – oddaje w pełni zarówno surowość fińskiego krajobrazu, jak i przyjętego i akceptowanego tutaj sposobu życia.

Mieszkańcy wyspy nie muszą być przewodnikami po niej. Lokalne centrum informacji dobrze spełnia tę rolę pokazując, przy pomocy przyzwoitej ekspozycji, urozmaiconej wystawami czasowymi historię wyspy i jej przestrzeń. Jednak to co jest poza wykrojonym na cele muzealne miejscem tłumaczy tę historię lepiej niż potwornie długie opisy przy gablotach w muzeum. Ta wyspa wymaga czasu. Trzeba po niej pochodzić , pożyć i poszukać powiązań między zacumowaną tu łodzią podwodną i działami armatnimi. Do pewnych odkryć warto dojść samemu, muzeum pozostawiając rolę dokumentatora obiektywnego biegu zdarzeń.

Finlandia nie jest potęgą turystyczną, a Finowie słyną raczej z natury introwertycznej, wmocnionej narodowym umiłowaniem sauny i doskonałej wódki. Pomysł wyjazdu na europejską Północ na wakacje może więc wydawać się dość ekscentryczny, a jednak wart przemyślenia z co najmniej kilku powodów (pomijając już wymienione).

Jak już wspomniałam, Finlandia jest stosunkowo młodym państwem. Muzea budowano tu od początku dla podtrzymania i konstrukcji rodzącej się narodowości. Świadczy o tym chociażby położone w centralnej części Helsinek Muzeum Historyczne mieszczące się w budynku po to zaprojektowanym i zbudowanym. Narodowe Muzeum Finów miało za zadanie tworzyć i dokumentować historię przy pomocy klasycznych, (samo)uświęcających środków powszechnie używanych w muzealnictwie. Zresztą charakter zasadniczej części ekspozycji wydaje się prawie niezmieniony od czasów jej powstania. Koturnowość, patos i ekspozycyjna sztampa są za to zupełnie nieobecne w położonym całkiem niedaleko innym pomniku Finlandii, mianowicie morskiej twierdzy Suomenlinna. Skąd taka różnica?

Suomenlinna jest prawdziwie żywym muzeum- żywym, bo zamieszkałym przez zwykłych ludzi, żywym, bo zarządzanym nie jak skansen, ale jak miejsce, które wciąż się zmienia. Także pod wpływem sezonowej turystyki. Jak im się to udaje?

Gdy rozpoczęto kampanię promocyjną Rumuńskiego Muzeum Wiejskiego, czyli MTR, fakt ten wzbudził niemałe zdziwienie. Muzeul Taranului Roman było bowiem przez dziesięciolecia kojarzone z dość nieatrakcyjnym budynkiem, mającym niewiele do zaoferowania mieszkańcom czy turystom. Tak było rzeczywiście, dopóki nie zostało przywrócone do życia przez grupę entuzjastów – badaczy i artystów. Mogłoby się wydawać, że dokonało się to nocą, choć w rzeczywistości długie godziny zajęło planowanie i promocja świetnego pomysłu na to, jak przyciągnąć ludzi do muzeum.

Miejsce zmieniło się w najdrobniejszych szczegółach, równocześnie jednak udało się mu zachować jeden z najważniejszych celów, dla których zostało stworzone – pokazać specyfikę rumuńskiej wsi i jej mieszkańców. Obecnie odbywają się tutaj liczne wydarzenia i warsztaty, które przyciągają tłumy ludzi odwiedzających muzeum. Jak twórcom nowej koncepcji miejsca udało się osiągnąć ten cel? Reforma muzeum objęła kilka sfer:

1. Nowa aranżacja przestrzeni muzealnej
Pomysłodawcy udekorowali pustą, wyludnioną dotąd przestrzeń zarówno zabytkowymi, jak i nowymi, ręcznie robionymi meblami. Na terenie otaczającym budynek zaprojektowano ogród z piecem garncarskim, starymi ławami oraz zaaranżowano kawiarnię z barem i stolikami na wolnym powietrzu.
Kiedyś przechodząc obok można było odnieść wrażenie, że sama architektura budynku ma do zaoferowania więcej, niż znajdujące się w niej zimne, martwe, przykurzone eksponaty. Po zaaranżowaniu miejsca na nowo mógł pojawić się tu tętniący życiem wiejski targ z autentycznymi rolnikami i rzemieślnikami. Dzięki nim odwiedzający zyskali możliwość doświadczenia fragmentu „współczesnej historii”.

2. Wprowadzenie życia do muzeum
Pisząc w poprzednim akapicie autentyczny, miałam na myśli współczesnych mieszkańców wsi, jak również małomiasteczkowych rzemieślników. We współczesnej Rumunii, tak jak działo się to przez wieki, prawdziwe targi z naturalną żywnością wciąż się odbywają na prowincji. Z inicjatywy muzeum rolnicy przyjeżdżają do Bukaresztu w weekendy i święta, by sprzedawać swoje produkty również w muzeum, a nie tylko na lokalnych targach, które co tydzień gromadzą ludzi z sąsiednich wiosek. Całe wydarzenie zyskuje na malowniczości, gdyż część handlarzy przyjeżdża wozami bądź furmankami by sprzedawać bądź kupować towary domowej produkcji. W tym wypadku zatem działanie MTR sprowadzało się do użyczenia przestrzeni na dziedzińcu muzeum i zaproszeniu rolników z własnymi produktami na targ. Tego typu dobra, niedostępne na co dzień, są szczególnie atrakcyjne dla ludzi z miasta, skazanych na supermarketową żywność. Teraz mieszkańcy aglomeracji mogą kupić wytwarzane domowymi sposobami przetwory z leśnych owoców, wędzone sery, szynkę, czy palinkę (pędzony ze śliwek alkohol).
Mogą też podziwiać współczesne wytwory rzemiosła artystycznego – rzeźbione dekoracyjnie meble, misy, ręcznie robione ozdoby świąteczne i pisanki.
Muzealnym targom udało się zatem zdobyć produkty, które reprezentując rumuńskich chłopów mówią wiele o ich kulturze i tradycji, a jednocześnie są wysoko cenione przez odwiedzających.

3. Animowanie nowych aktywności
Muzeum przyjęło rolę ośrodka kultury, który organizuje wydarzenia prezentujące najróżniejsze formy sztuki o tematyce związanej ze wsią i tradycją zarówno w Rumunii, jak i poza jej granicami. MTR organizuje między innymi tzw. noce narodowe – poświęcone prezentowaniu różnych kultur, jak np. ormiańskiej, niemieckiej, arumuńskiej . Podczas nich każdy może poznać specyfikę poszczególnych narodów czy grup etnicznych słuchając ich muzyki, obcując z dziełami sztuki, próbując potraw, rozmawiając z reprezentantami określonych nacji, oglądając filmy nakręcone przez nich bądź ich dotyczące, grając w regionalne gry czy odtwarzając ich zwyczaje. Przykładami takich wydarzeń są: koncert fado, czy tradycyjnej włoskiej cantastorii, projekcja filmów dokumentalnych Nikolausa Geyrhaltera i dyskusja publiczności z autorem oraz wiele innych. Muzeum proponuje odwiedzającym również bardziej interaktywne formy aktywności jak warsztaty rysunku i malarstwa z doświadczonymi artystami, zajęcia z etnologii, ceramiki, nauka produkcji papieru i wiele innych. Wszystkie mają ambicję być atrakcyjnymi i rozwijającymi zarówno dzieci, jak i dorosłych.
Dla chętnych spróbowania własnych sił w tradycyjnym rzemiośle i spędzenia w ciekawy sposób czasu z dziećmi czy przyjaciółmi, świetnym pomysłem będzie dwugodzinna, sobotnia lekcja garncarstwa.
Ponadto przy samym wejściu do muzeum znajduje się idylliczna kawiarenka, w której goście mają możliwość skosztowania dawnych potraw, bądź po prostu wypicia ze znajomymi herbaty.

Żyjące muzeum – sposób na sukces
O przyczyny niezwykłej popularności miejsca najlepiej zapytać samych zwiedzających. Uzasadniają oni swoją chęć przyjścia do muzeum uznanego za najbardziej cool* w Rumunii mówiąc: Tęsknię za dawnym sposobem życia lub po prostu: fantastycznie jest móc doświadczać świata, jakim był kiedyś. Wypowiedzi te świadczą o tym, że muzeum pełni dwie zasadnicze role – przedstawia elementy tradycyjnej kultury Rumunii sprzed 70, 40 czy 20 lat oraz przybliża wciąż żywą lecz słabo dostępną kulturę wiejska mieszkańcom miast.
Powodem, dla którego muzeum cieszy się taką popularnością jest to, że potrafi wniknąć w potrzeby współczesnego społeczeństwa. Dzięki temu przekaz MTR jest wciąż aktualny i żywy, a zarazem wyjątkowy. Potencjalni zwiedzający wiedzą, że nie znajdą niczego porównywalnego a muzeum gwarantuje im unikalne doświadczenia.

Dodatkowe materiały:
Spot promujący MTR. Przedstawia w zabawnej formie starsze wiejskie kobiety plotkujące w konwencji internetowego czatu. Przekaz sugeruje, że MTR ma ambicje pokazywać w nowoczesnej formie tradycyjne treści oraz, że są one wciąż aktualne i warte uwagi współcześnie.

Noc muzeów w MTR, instalacja „Fleeting Figures” autorstwa Philippa Geista, 2008
Sala koncertowa zaaranżowana w pobliżu wejścia do muzeum i baru, koncert grupy Travka w lutym 2008

*MTR zostało uznane za najbardziej coolerskie muzeum stulecia przez jedną z najważniejszych rumuńskich gazet – „Gandul”

Film prezentujący muzeum. Hasło na drzwiach brzmi: za tymi drzwiami zaczyna się Czas. Odważ się! Otwórz drzwi!

Najnowszy numer wydawanego przez MTR czasopisma „Martor”. Zawiera artykuły w języku angielskim i francuskim. Na stronie dostępne streszczenie. Spis treści poprzednich numerów.

Surowe tłumaczenie rumuńskich stron na angielski

foto: gummmo